f22

F-22 Raptor

Als opvolger van de F-15 Eagle heeft het Pentagon indertijd gekozen voor de Mach 2 vliegende F-22 Raptor luchtoverwichtjager. Vanaf het begin van de 21ste eeuw moet de winnaar van de Advantanced Tactical Fighter (ATF) competitie de Amerikaanse soevereiniteit helpen waarborgen. Lockheed en Boeing zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van dit belangrijke militaire programma. De F-22 moet het niet alleen kunnen opnemen tegen de beste Russische jagers zoals de eerder in Profiel besproken MiG-29 Fulcrum en Sukhoi Su-27 Flanker, maar ook tegen toekomstige typen.

Deze F-22A Raptor is gefotografeerd op Edwards AFB tijdens de airshow op 10 oktober 1999. Deze kist vliegt bij het 411stFLTS. (Edwards AFB, 10 oktober 1999, Rene Kerk)

Geschiedenis F-22 Raptor

Inleiding

De ATF kan beschouwd worden als het laatste belangrijke geavanceerde wapensysteem dat ontwikkeld is tegen de achtergrond van de Russische dreiging. Hierdoor kan men zich afvragen of de indertijd gestelde eisen intussen niet zijn achterhaald. Immers, die werden in 1984 geformuleerd toen de Koude oorlog nog in volle dreiging bestond. De F-22 beschikt over opmerkelijke eigenschappen. Zonder al te ver in details te treden, wil ik toch een paar kwaliteiten noemen. Om te beginnen moet de F-22 ver in het vijandelijke gebied door kunnen dringen om vijandelijke jagers/jachtbommenwerpers onschadelijk te maken. Hierdoor dient de F-22 zo lang mogelijk voor vliegtuig- en grondradar ongezien te blijven om zijn missie te kunnen voltooien. Deze eis brengt ons automatisch op de toepassing van stealth-technologie die zo succesvol bij de Lockheed F-117, die in één van de volgende afleveringen wordt besproken, wordt toegepast.

Superjager

Daarnaast bezit de F-22 supercruise eigenschappen, zodat geruime tijd sneller dan het geluid kan worden gevlogen zonder gebruik te hoeven maken van de naverbrander(s). Zoals bekend doen die het brandstofverbruik in sommige gevallen zelfs met meer dan 40% toenemen, waardoor het vliegbereik met sprongen achteruit gaat. In vergelijking met de F-15 Eagle wordt de inzetbaarheid verdubbeld. Dit wordt bereikt dankzij de halvering van het aantal onderhoudsuren per vlieguur. Ook eigenschappen als wendbaarheid, gevechtsbereik, trefzekerheid en storingsongevoeligheid gaan met grote sprongen vooruit. Wat te denken van zijn acceleratievermogen die, als we de producent mogen geloven, 100%(!) is verbeterd ten opzichte van de F-14D Tomcat en F-15C Eagle en bijna 30% in vergelijking met die van de Sukhoi Su-27 Flanker. Kortom, de term superjager doet zich hier zeker gelden.

Kleinste

In vergelijking met de Northrop YF-23A, de verliezer van de ATF competitie, is het ontwerp van het Lockheed/Boeing team de kleinste. Ook de toepassing van de stealth-techniek hebben beide fabrikanten op verschillende manieren in hun ontwerp tot uiting gebracht. Northrop heeft het meer gezocht in vloeiende overgangen, Lockheed geeft de F-22 meer hoekige vormen die sterk doen denken aan die van de F-117. De neus van de F-22 heeft een driehoekige vorm die er voor zorgt dat de door vijandelijke radar opgevangen signalen teruggebracht worden tot het minimum. Hetzelfde geldt ook voor de grote rechthoekige motorinlaten die voorzien zijn van RAM materiaal. Dit materiaal zorgt ervoor dat de radargolven worden geabsorbeerd in plaats van teruggekaatst. Het grootste gedeelte van de romp (70%) wordt in beslag genomen door de luchtkanalen met de twee turbofan-motoren van het type Pratt & Whitney F119. De uitlaten zijn tweedimensionaal draaibaar en zijn zodoende zowel 20 graden naar boven als naar beneden verstelbaar, wat men “thrust vectoring” noemt. Dankzij deze constructie kan de F-22 ook bij lage snelheden twee keer zo snel om zijn dwars- en lengte-as draaien. De besturing van de uitlaten komt voor rekening van het ingenieuze vluchtcontrolesysteem. In tegenstelling tot de gebruikelijke ronde vorm zijn de uitlaten ditmaal rechthoekig uitgevoerd, waardoor de “afdrukken” minder makkelijk waarneembaar worden op het vijandelijke radarscherm. Onder de inlaten bevindt zich een ruimte voor het meevoeren van projectielen en/of bommen. De vleugel heeft een grote pijlstelling wat er op duidt dat de F-22 een hoge start- en landingssnelheid bezit. Dit houdt automatisch de noodzaak van kilometers lange startbanen in. Om radargolven in allerlei richtingen te weerkaatsen heeft de vleugelvoorrand een ronde vorm. Twee naar buiten gekantelde grote staartvlakken zijn dusdanog geplaatst dat radarreflectie tot een minimum wordt beperkt.

Beeldschermen

Door een holografische HUD worden primaire vluchtgegevens zoals doel- en wapeninformatie weergegeven. Tactische gegevens, zoals de positie van vijandelijke vliegtuigen, wordt weergegeven op het grote centrale beeldscherm. Direct daaronder bevindt zich een kleiner scherm, waarop voornamelijk gegevens verschijnen voor het aanvallen van doelen en ook te nemen maatregelen tegen vijandelijke luchtafweersystemen. Links en rechts van de centraal geplaatste stuurkolom bevinden zich beeldschermen waarop onder andere de toestand van het vliegtuig, navigatie- en communicatie gegevens, checklisten, noodprocedures en IFC gegevens kunnen worden weergegeven. Uiteraard is dit maar een zeer summiere opsomming van de hoeveelheid gegevens, die door de beeldschermen de vlieger kunnen worden aangeboden. Om informatie “overflow” te voorkomen, heeft men het systeem zodanig ontworpen dat alleen gegevens op de beeldschermen verschijnen die de vlieger op dat moment daadwerkelijk nodig heeft. Vanzelfsprekend vindt de besturing met behulp van een digitaal fly-by-wire principe plaats. Uit veiligheidsoverwegingen is het systeem drievoudig uitgevoerd!

Bewapening

De F-22 voert zijn wapens intern mee, waarvoor drie plaatsen beschikbaar zijn. Eén daarvan bevindt zich centraal onder in de romp voor maximaal vier AIM-120A AMRAAM of zes kortere AIM-120C radargeleide projectielen. De AMRAAM is onder alle weersomstandigheden te lanceren en heeft een bereik van ruim vijftig kilometer. Voor het gebruik tegen gronddoelen bestaat de mogelijkheid om twee AMRAAM’s te wisselen voor JDAM (Joint Direct Attack Munition) bommen van 1.000 pond. In beide ruimtes aan weerszijde van de luchtinlaten kan één AIM-9M Sidewinder worden meegenomen. Voor het aangaan van luchtgevechten is nog een 20 mm snelvurend zesloops M61A2 kanon ingebouwd, waarvan de vuurmond zich boven de rechterinlaat bevindt.

Hoewel het niet de bedoeling is dat de F-22 onder de vleugel ophangpunten krijgt voor het meevoeren van lasten, is de kans niet uitgesloten dat op dit standpunt wordt teruggekomen. Het is heel goed denkbaar dat de ophangpunten niet worden gebruikt voor het bevestigen van wapens, maar voor het meevoeren van extra brandstoftanks. Op deze manier kan het gevechtsbereik worden vergroot, wanneer er geen beroep kan worden gedaan op een vliegend tankstation. Het spreekt voor zich dat de extra brandstoftanks in tijd van oorlog afgeworpen worden, alvorens het vijandelijke gebied binnen te vliegen. Immers, door het meenemen van externe lasten wordt de “radar cross section” (radarprint) nadelig beïnvloed.

In dienst

Aan de hand van extra windtunnelproeven zijn bij de prototypen nog enkele wijzigingen doorgevoerd. De vorm van de vleugel en die van de horizontale staartvlakken zijn drastisch gewijzigd ten opzichte van de beide prototypes. Afgezien van deze modificaties aan het toestel zelf heeft men ook heel veel aandacht besteed aan het ontwerpen van apparatuur voor het opsporen van doelen. Men moet hierbij vooral denken aan apparatuur die de gevechtsradar moet vervangen. Immers, het gebruik daarvan verraadt onherroepelijk de positie van het vliegtuig. Desondanks moet de F-22 vlieger het voorlopig nog doen met een “gewone” actieve radar doen. Men heeft er echter wel voor gezorgd dat die een hele smalle bundel uitzendt waardoor de radargolven door vijandelijke radarstations moeilijk zijn op te vangen. In de nabije toekomst zal waarschijnlijk voor het opsporen van objecten gebruik worden gemaakt van apparatuur die infraroodstralen van doelen opvangt. Men dient dan vooral te denken aan het Infra-Red Search and Track (IRST) systeem. Ook de introductie van passieve navigatiesystemen, zoals bijvoorbeeld het Inertial Navigation System (INS) en het GPS satellietnavigatiesyteem, zal het zoeken van doelen vereenvoudigen. Vooral het GPS systeem is belangrijk omdat de nieuwe generatie GDAM bommen hiervan gebruik maakt. Vóór het afwerpen worden de laatste positiegegevens aan de GDAM doorgegeven. Op weg naar het doel zorgen de signalen van het GPS systeem dat het wapen precies op het doel terechtkomt. Het grote voordeel van dit systeem in vergelijking met laserwapens is dat het doel niet eerst aangestraald behoeft te worden en dus ook voor vijandelijke radarstations niet zichtbaar is. Eind 1993 is een aanvang gemaakt met de productie van de onderdelen voor de eerste negen F-22A jagers. Het zevende en het negende testexemplaar die van de productielijn kwamen, betreffen tweezitters. Zij staan te boek als F-22B en zijn volledig inzetbaar. Omstreeks februari 1997 heeft volgens mij de eerste machine zijn luchtdoop ondergaan. Het ligt in de bedoeling dat de U.S. Air Force in totaal 442 F-22 jagers aanschaft, waarvan er slechts 58 als trainer dienst gaan doen. In het jaar 2003 zal de eerste F-15 Eagle het veld moeten ruimen voor de F-22 superjager.

Gebruikers F-22 Raptor

Voor zover bij mij bekend is de U.S. Air Force (voorlopig) de enige luchtmacht die de F-22 Raptor gaat gebruiken.

Technische gegevens F-22 Raptor

Spanwijdte: 13,56 m.
Lengte: 18,90 m.
Hoogte: 5,08 m.
Max. gewicht: 26.308 kg. (leeg: 14.061 kg.)
Motor(en): Twee Pratt & Whitney F119-PW-100
Bewapening: Twee AIM-9 Sidewinders; zes AIM-120C Advanced Medium-Range Air-to-Air Missiles (AMRAAM); één 20mm Gatling gun en twee 1,000-pound Joint Direct Attack Munitions (JDAM) bommen.
Max. snelheid: Mach 1.8 (supercruise: mach 1.5)
Plafond: Ruim 15.000 m.
Combat radius: Met maximale brandstofvoorraad ruim 5700 km.

Herkenningskenmerken F-22 Raptor

Vleugel: Middendekker, hoekige tips.
Kielvlak: Twee, in lichte V-stand en rechte tips.
Stabilo: Model als vleugel, steken ver uit de romp naar achteren.
Romp: Beetje hoekige kegelneus, uiteenoplopend, druppelcockpit.
Motor(en): Twee, naast elkaar geplaatst, schuin afgesneden vierkante luchtinlaten onder de romp.

Reacties zijn gesloten.